บทคัดย่อ

นำเตตราไฮมีนาที่แยกได้จากปลาหางนกยูงที่เป็นโรคตัวเปื่อยมาศึกษาเพื่อจัดจำแนกชนิดทางอนุกรมวิธาน โดยศึกษาลักษณะสันฐานวิทยา จากตัวอย่างสด และย้อมสี ตรวจดูลักษณะเซลล์ภายใต้กล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสง (Light microscopy, LM)      และนำเซลล์มาผ่านการเตรียมตัวอย่างเซลล์เพื่อศึกษารายละเอียดลักษณะรูปร่างให้ชัดเจนมากขึ้นด้วยกล้องจุลทรรศน์แบบส่องกราด (scanning electron microscopy, SEM) ผลจากการศึกษาพบว่าเตตราไฮมีนาเป็นสัตว์เซลล์เดียวที่มีซีเลีย  (cilia) รอบตัว (somatic ciliary row) จำนวน 24-26 แถว มีแถวซีเลียที่อยู่หลังปาก (postoral meridians, POM’s) จำนวน 2 แถว  และมีซีเลียด้านท้ายเซลล์ซึ่งยาวกว่าซีเลียบนเซลล์ ประมาณ 1.5 เท่าจำนวน 1 เส้น (caudal cilium)    เซลล์มีขนาดแตกต่างกันโดยมีความกว้างและยาวเฉลี่ย 49.5 และ 89.9 ไมครอนตามลำดับ รูปร่างคล้ายลูกแพร์ มีช่อง (รู) ขับถ่ายของเสีย  (contractile vacuole pores, CVP’s)  2-3 รู ตั้งอยู่บนแถวซีเลียที่ 7 และ 8  มีนิวเคลียสขนาดใหญ่  (macronucleus) 1 อันตั้งอยู่ตรงกลางเซลล์โดยค่อนไปทางด้านหน้าเซลล์เล็กน้อย   มีนิวเคลียสขนาดเล็ก (micronucleus) 1 อัน รูปร่างค่อนข้างกลมตั้งอยู่ตรงกลางหรือส่วนท้ายของ  macronucleus   มีร่องปากประกอบด้วยแนวซีเลียเรียงตัวอยู่ทางด้านขวาและกระจุกของซีเลีย   3   กระจุกเรียงกันอยู่ทางด้ายซ้าย  ผลการศึกษาครั้งนี้สรุปได้ว่าเตตราไฮมีนาที่พบในปลาหางนกยูงนี้จัดเป็นชนิด Tetrahymena  corlissi 

คำสำคัญ: เตตราไฮมีนา ปลาหางนกยูง

Abstract

A parasitic ciliated protozoan, Tetrahymena was isolated from diseased guppy  (Poecilia reticuleta) in Thailand.  It was then processed for morphological study by light microscopy (LM) and scanning electron microscopy (SEM). Living and stained specimens demonstrated that the parasites were variable in size, averaged width and length were   49.5 x 89.9 micron. The bodies of the ciliates were pear-shaped. The number of somatic ciliary rows (meridians) had a range between  24 and 26 with one caudal cilium at the end of the cell, two postoral meridians (POM’s), 2 - 3 contractile vacuole pores (CVP’s), located at ciliary rows 7 and 8. The macronucleus was typically ovoid to irregularly spherical and was located in the center of the ciliate’s body, often slightly anterior. The micronucleus was single, small, and spherical, located closely to the macronucleus. The tegumental surface of the parasite showed the ciliary rows, a typical buccal cavity consisted of one undulating membrane located on the right and three membranelles located on the left. The CVP’s position showed obviously.  This parasitic ciliated protozoan was identified as Tetrahymena  corlissi .

Keywords:   Tetrahymena guppy Poecilia recticulata