การสำรวจชลชีววิทยาและทรัพยากรประมงในแม่น้ำน่าน ช่วงที่ไหลพาดผ่านเขตจังหวัดพิษณุโลก ซึ่งมีความยาวลำน้ำประมาณ 56 กิโลเมตร โดยแบ่งลำน้ำออกเป็น 4 ส่วน ได้จุดสำรวจ 5 จุดสำรวจ ห่างกันตามความยาวลำน้ำจุดละประมาณ 10 กิโลเมตร ทำการสำรวจทุก 3 เดือนต่อเนื่องกัน จำนวน 4 ครั้ง (n = 20) ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม เดือนตุลาคม พ.ศ. 2543 เดือนมกราคม และเดือนเมษายน พ.ศ. 2544

ผลการศึกษาพบว่าสภาพลำน้ำและการใช้ที่ดินบริเวณที่ราบริมแม่น้ำแทบไม่มีการเปลี่ยนแปลงจากปี พ.ศ.2537 มากนัก อุณหภูมิน้ำมีการเปลี่ยนแปลงแบบปรกติตามฤดูกาล (28.6± 1.3° C) คุณภาพน้ำก็เป็นไปในทางเดียวกัน ค่าความเป็นกรดเป็นด่างผันแปรแบบปรกติของแม่น้ำทั่วไป (7.2± 0.3) ออกซิเจนละลายน้ำอยู่ในระดับสูง (6.4± 1.1 mg/l) และผันแปรตามปริมาณไนโตรเจนรวม ตามสมการ DO = 7.892 - 3.267TN (R² = 0.75) ปริมาณไนโตรเจนรวม (0.47± 0.28 mg/l) และฟอสฟอรัสรวม (0.19± 0.18 mg/l) อยู่ในระดับต่ำกว่ามาตราฐานคุณภาพน้ำทิ้ง แสดงถึงแม่น้ำน่านในเขตจังหวัดพิษณุโลกยังไม่เกิดมลภาวะจากแหล่งชุมชนและภาคอุตสาหกรรม

เนื่องจากฟอสฟอรัสรวมมีปริมาณต่ำ ทำให้สัดส่วนระหว่างไนโตรเจนรวมต่อฟอสฟอรัสรวมมีค่าต่ำ (» 1:1.6) รวมถึงกระแสน้ำที่ผันแปรสูง (50–1,700 m³/s) ไม่เป็นไปตามปริมาณน้ำท่า แต่กลับถูกควบคุมโดยเขื่อนสิริกิติ์และเขื่อนนเรศวร ซึ่งส่งผลกระทบทางลบต่อปริมาณแพลงก์ตอนในแม่น้ำ แต่ทรัพยากรปลาในแม่น้ำน่านเขตจังหวัดพิษณุโลกก็ยังคงมีความอุดมสมบูรณ์ โดยเฉพาะบริเวณตั้งแต่ปากแม่น้ำแควน้อยลงมา จากการสำรวจด้วยวิธีล้อมอวนแล้วจับด้วยกระแสไฟฟ้า พบปลา 53 ชนิด ผลผลิตปลาต่อพื้นที่เฉลี่ยที่ 11.58± 8.62 กก./ไร่ สูงสุดในเดือนตุลาคม พ.ศ.2543 ที่ช่วงปลายแม่น้ำ (40.34 กก./ไร่) และต่ำสุดในเดือนเมษายน พ.ศ. 2544 ที่ต้นแม่น้ำ (4.75 กก./ไร่) แม้ว่าการศึกษาครั้งนี้ไม่พบดัชนีคุณภาพน้ำที่จะเป็นตัวบ่งชี้ถึงทรัพยากรปลา อย่างไรก็ตามดัชนีความมากชนิดที่ผันแปรตามปริมาณสารที่ละลายได้ทั้งหมด ตามสมการ R index = 0.358TDS+0.8466 (R² = 0.55) ซึ่งจะทำการศึกษาในอนาคต เพื่อเข้าถึงกลวิธานของทรัพยากรประมงในแม่น้ำ โดยการวิเคราะห์ถึงแต่ละองค์ประกอบของสารที่ละลายได้ทั้งหมด ที่น่าจะมีความสัมพันธ์ต่อทรัพยากรประมงในแม่น้ำต่อไป

คำสำคัญ: ชลชีววิทยา ทรัพยากรประมง แม่น้ำน่าน จังหวัดพิษณุโลก

Fishery surveys project on hydrology and biology which concerning to fishery resource in Nan River channel in the area of Phitsanulok province was explored. The river channel of about 56 km in length was 10-kg sectioned to 4 parts with 5 sampling points. Sampling events were done in 4 times in each 3-month (n=20), in July, October 2000, January and April 2001, respectively.

The results by observation suggesting those dynamic components of the river channel and its watershed have insignificant change since 1994. Water temperature (28.6± 1.3 ° C) and pH are fluctuate in the nature of those tropical rivers. Dissolved oxygen is nearly saturated (6.4± 1.1 mg/l) which related with total nitrogen by the equation of DO = 7.892 - 3.267TN (R² = 0.75). Total nitrogen (0.47± 0.28 mg/l) and total phosphate (0.19± 0.18 mg/l), which lower than the Standard for Wastewater indicating that water body of Nan River channel along Phitsanulok province are unpolluted by those urban or any industry.

Since the small amount of total phosphate effects to N:P ratio (» 1:1.6) including the extraordinary flux (50–1,700 m³/s) by Sirikit Dam and Nareasuan Dam instead of discharge water, they then negative result to those plankton. Nevertheless, the fishery resource stills abundance particularly the lower mouth of Chaw-noi River.

The Standing crop data results an average of 11.58± 8.62 kg/Rai. The highest is in the present of October sampling at the lowest channel (40.34 kg/Rai). The lowest is April sampling at the initial channel (4.75 kg/Rai). Although we have never found any relationship between that water quality and fishery resource, Richness index of fish tends to relate with total dissolved solid by the equation of R_index = 0.358TDS + 0.8466 (R² = 0.55). It is suggest that some portion composed in total dissolved solid may lead to reach the mechanism of fisher resource in river in the future.